ปัญหานอนไม่หลับเป็นภาวะที่พบได้บ่อยในคนทำงาน ไปจนถึงผู้สูงอายุ ทำให้หลายคนมองหาตัวช่วยเพื่อให้หลับง่ายขึ้น ซึ่ง “ยาช่วยนอนหลับ” ในปัจจุบันมีหลายกลุ่ม ทั้งที่ซื้อเองได้ และที่ต้องพบแพทย์ โดยสามารถแบ่งได้เป็น 3 กลุ่มหลักที่พบใช้บ่อยดังนี้

1. ยาแก้แพ้ แก้เมารถ ลดน้ำมูก

แม้จริงๆ แล้วจะไม่ได้ผลิตมาเพื่อช่วยนอนหลับโดยตรง แต่ยากลุ่มนี้มีผลข้างเคียงคือทำให้ง่วง เป็นยากลุ่มที่ผู้ป่วยมักซื้อกินเพื่อช่วยหลับเอง เพราะหาซื้อง่าย ตัวอย่างเช่น Diphenhydramine Dimenhydrinate Hydroxyzine และ Chlorpheniramine (CPM) เป็นต้น แต่กลุ่มนี้ตัวที่ใช้ช่วยนอนหลับจะใช้ตัว Diphenhydramine เนื่องจากผ่านเข้าสมองได้เยอะ ทำให้ง่วงกว่าตัวอื่น

🟩 ข้อดี: หาซื้อได้ง่ายที่สุด ง่วงเร็ว หลับได้นานขึ้น

🟥 ข้อเสีย

  • ใช้นานๆ ดื้อยา ทำให้ต้องกินเพิ่มเพื่อที่จะให้หลับ
  • ยาส่งผลต่อวงจรการนอน ทำให้ช่วงหลับลึกและช่วงหลับฝันลดลงได้
  • มีผลข้างเคียง ปากแห้ง ท้องผูก ปัสสาวะลำบาก ต้องระวังการใช้ในผู้สูงอายุ
  • ใช้ระยะยาวเป็นประจำ อาจเพิ่มความเสี่ยงสมองเสื่อม

⚠️ไม่ควรกินยาต่อเนื่องเกิน 2 อาทิตย์

2. ยานอนหลับจริงๆ (ต้องให้แพทย์จ่ายให้)

เป็นยาที่ออกฤทธิ์โดยตรงต่อระบบประสาทส่วนกลาง ช่วยให้หลับได้เร็วและแรง แต่มีข้อเสียด้านติดยาและอาการถอนยา เช่น Lorazepam Diazepam

🟩 ข้อดี: หลับเร็วมาก ง่วงมากในช่วงแรกที่กินยา หลับได้นานขึ้น

🟥 ข้อเสีย:

  • กินแล้วติดยา ทำให้เลิกกินไม่ได้ มีแนวโน้มจะต้องการกินเพิ่มไปเรื่อยๆ
  • หลังจากติดยาแล้วหยุดทันที อาจเกิดอาการถอนยา เช่น นอนไม่หลับ วิตกกังวล ซึ่งจะหนักกว่าในตอนแรก ต้องค่อยๆ ลดขนาดยาลง
  • ยาส่งผลต่อวงจรการนอน ทำให้ช่วงหลับลึกและช่วงหลับฝันลดลงได้
  • ง่วงซึม ความจำลดลง สับสน เสี่ยงล้ม โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ
  • ใช้ระยะยาวเป็นประจำ อาจเพิ่มความเสี่ยงสมองเสื่อม

⚠️ไม่ควรกินยาต่อเนื่องเกิน 4 อาทิตย์

3. ยาต้านซึมเศร้าที่ช่วยหลับ

ยากลุ่มนี้ในขนาดสูงจะช่วยคลายกังวลต้านซึมเศร้า แต่ในขนาดต่ำมีการใช้เพื่อช่วยนอนหลับ เช่น Trazodone Amitriptyline

🟩 ข้อดี:

  1. เข้านอนได้เร็วขึ้น (แต่มักช้ากว่ากลุ่มอื่น) หลับได้นานขึ้น
  2. ช่วงหลับลึกนานขึ้น (เฉพาะ Trazodone)

ความเสี่ยงติดยาต่ำ ยามีความเฉพาะตัวที่ทำให้เลือกใช้ได้หลากหลาย

🟥 ข้อเสีย: ยากลุ่มนี้มักมีลักษณะเฉพาะตัวที่ทำให้ผลข้างเคียงของแต่ละตัวต่างกันเยอะ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ ตัวอย่างข้อเสียของยากลุ่มนี้ เช่น

  • ความรู้สึกง่วงจะช้ากว่ายากลุ่มอื่น ทำให้ต้องกินก่อนนอนนานกว่าตัวอื่น
  • บางตัวอาจทำให้ง่วงข้ามวัน ตื่นมาไม่สดชื่น
  • บางตัวส่งผลต่อวงจรการนอน ทำให้ช่วงหลับลึกและช่วงหลับฝันลดลงได้ เช่น Amitriptyline
  • ความดันต่ำเมื่อเปลี่ยนท่า (ลุกเร็วแล้วหน้ามืด/เป็นลม)
  • บางตัวในกลุ่มนี้ทำให้ ปากแห้ง ท้องผูก ต้องระวังการใช้ในผู้สูงอายุ
  • ต้องระวังในคนที่เป็นโรคหัวใจ
  • บางตัวหาซื้อค่อนข้างยาก ไม่ค่อยมีขาย เช่น Trazodone

4. อื่นๆ

Melatonin

  • มีข้อมูลที่บอกว่า เมลาโทนินช่วยให้นอนหลับได้ดีขึ้นและคุณภาพชีวิตดีขึ้น
  • แต่ก็มีบางงานวิจัยไม่พบความแตกต่าง ระหว่างผู้ที่ได้รับเมลาโทนินกับผู้ที่ได้รับยาหลอก

Sustained-release melatonin

  • จะเป็น Melatonin ชนิดที่ออกแบบมาให้ออกฤทธิ์นานกว่า melatonin ธรรมดา ทำให้สามารถช่วยให้หลับต่อเนื่องได้ดีกว่า melatonin แบบธรรมดา
  • เหมาะสำหรับผู้ที่มีวงจรการนอนหลับที่ไม่สม่ำเสมอ (erratic sleep cycles) เช่น การตื่นกลางดึกบ่อยๆ หรือการนอนหลับที่ไม่ต่อเนื่อง

สรุป

ยาช่วยนอนหลับส่วนใหญ่เมื่อกินนานๆ ความง่วงก็จะลดลง เนื่องจากร่างกายคนเราจะปรับตัวให้ทนต่อยามากขึ้น และมักมีแนวโน้มทำให้ต้องเพิ่มขนาดยามากขึ้นเรื่อยๆ ในบางกลุ่มอาจถึงขั้นเสพติด ผลข้างเคียงที่สำคัญอีกอย่างคือยามักรบกวนวงจรการนอนปกติ เช่น ทำให้ช่วงที่มีการหลับลึกน้อยลง หลับฝันน้อยลง ทำให้คุณภาพการนอนแย่ลง ดังนั้นเพื่อความปลอดภัยมักไม่แนะนำให้ใช้ยาช่วยนอนหลับระยะยาวเกิน 2-4 อาทิตย์ ยาช่วยนอนหลับแต่ละกลุ่มมีข้อดีข้อเสีย หรือผลข้างเคียงต่างกัน การเลือกใช้ให้เหมาะสมควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้

อ้างอิง
  1. Ariza-Salamanca DF, Venegas M, Parejo K, Amado S, Echeverry J, Calderón-Ospina CA. Expert Consensus on the Use of Diphenhydramine for Short-Term Insomnia: Efficacy, Safety, and Clinical Applications. J Clin Med. 2025 May 9;14(10):3297. doi: 10.3390/jcm14103297. PMID: 40429293; PMCID: PMC12112657.
  2. Wong HCG. Long-term use of diphenhydramine. CMAJ. 2015 Oct 6;187(14):1078. doi: 10.1503/cmaj.1150066. PMID: 26438591; PMCID: PMC4592307.
  3. Culpepper L, Wingertzahn MA. Over-the-Counter Agents for the Treatment of Occasional Disturbed Sleep or Transient Insomnia: A Systematic Review of Efficacy and Safety. Prim Care Companion CNS Disord. 2015 Dec 31;17(6):10.4088/PCC.15r01798. doi: 10.4088/PCC.15r01798. PMID: 27057416; PMCID: PMC4805417.
  4. Benadryl for Sleep: What to Know About This Antihistamine’s Sleepy Side Effects. Available at: https://www.goodrx.com/benadryl/benadryl-bad-for-sleep (Accessed: 28 October 2025)
  5. What are the long-term effects of diphenhydramine (Benadryl)?. Available at: https://www.droracle.ai/articles/27486/long-term-effects-of-diphenhydramine- (Accessed: 28 October 2025)
  6. Lorazepam for sleep: Can lorazepam help with sleep?. Available at: https://www.singlecare.com/blog/lorazepam-for-sleep/ (Accessed: 28 October 2025)
  7. Kales A, Bixler EO, Soldatos CR, Jacoby JA, Kales JD. Lorazepam: effects on sleep and withdrawal phenomena. Pharmacology. 1986;32(3):121-30. doi: 10.1159/000138160. PMID: 3960963.
  8. How and when to take lorazepam. Available at: https://www.nhs.uk/medicines/lorazepam/how-and-when-to-take-lorazepam/ (Accessed: 28 October 2025)
  9. de Mendonça FMR, de Mendonça GPRR, Souza LC, Galvão LP, Paiva HS, de Azevedo Marques Périco C, Torales J, Ventriglio A, Castaldelli-Maia JM, Sousa Martins Silva A. Benzodiazepines and Sleep Architecture: A Systematic Review. CNS Neurol Disord Drug Targets. 2023;22(2):172-179. doi: 10.2174/1871527320666210618103344. PMID: 34145997.
  10. Jaffer KY, Chang T, Vanle B, Dang J, Steiner AJ, Loera N, Abdelmesseh M, Danovitch I, Ishak WW. Trazodone for Insomnia: A Systematic Review. Innov Clin Neurosci. 2017 Aug 1;14(7-8):24-34. PMID: 29552421; PMCID: PMC5842888.
  11. Montgomery I, Oswald I, Morgan K, Adam K. Trazodone enhances sleep in subjective quality but not in objective duration. Br J Clin Pharmacol. 1983 Aug;16(2):139-44. doi: 10.1111/j.1365-2125.1983.tb04977.x. PMID: 6615688; PMCID: PMC1427983.
  12. Thanawala S, Abiraamasundari R, Shah R. Comparative Pharmacokinetics of Sustained-Release versus Immediate-Release Melatonin Capsules in Fasting Healthy Adults: A Randomized, Open-Label, Cross-Over Study. Pharmaceutics. 2024; 16(10):1248. https://doi.org/10.3390/pharmaceutics16101248
  13. Hamel C, Horton J; Authors. Melatonin for the Treatment of Insomnia: A 2022 Update: Rapid Review [Internet]. Ottawa (ON): Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health; 2022 May. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK605080/